باور مي كنيد اين همه ماجرا خيلي بي سروصدا كف اقيانوسي خوابيده باشد؟

بزرگ ترين راز جهان باستان
همه چيز بيشتر به يك فيلم علمي ـ تخيلي مي ماند. داستاني عجيب، مثل اين كه در قبرس زلزله بيايد و امواج عظيم سونامي در آن راه بيفتد. آن وقت در وسط اين فاجعه، ناگهان از دل دريا جزيره اي سربرآورد كه دانشمندان و باستان شناسان، خوشحال از اين ماجرا به اكتشاف آن بروند؛ همان شهر گم شده آتلانتيس.
اين ها قصه است، اما جالب اين جا است كه كساني هستند كه واقعا دارند در به در دنبال همان آتلانتيس مي گردند. همه چيز هم زير سر افلاطون است. فيلسوف يوناني آن قدر با آب و تاب داستان نابودي تمدني پيشرفته در آتلانتيس را شرح داده بود كه همه باورشان شد حتما جايي شبيه آن وجود داشته است. بماند كه قصه نابودي تمدن هاي قديمي، مثل تمدن هاي بين النهرين و مصر، هميشه براي مردم جالب بوده است.
اما آتلانتيس چيز ديگري است. وقتي افلاطون ادعا مي كند آرمان شهري كه در فلسفه اش توصيف كرده در آتلانتيس تحقق داشته است، ديگر آرزوي يافتن آن شهر باستاني خيلي ها را راحت نمي گذارد. شهري كه ادعا مي كنند آمريكا را بر اساس آن ساخته اند و نام خود را به اقيانوس آتلانتيك يا همان اطلس داده است.
آيا آتلانتيس واقعا وجود داشته است؟ اين شهر افسانه اي كجاي زمين بوده است؟

اهرام مصر نماد تمدن پيشرفته مصر باستان
فاجعه، ناگهاني و وحشتناك بود. زلزله عظيمي اتفاق افتاد، و به دنبال آن با يك سونامي عظيم، تمام جزيره را آب فرا گرفت. آن هايي كه از حادثه جان به در بردند تنها فرصت يافتند تا شاهد فاجعه اي عظيم تر باشند. جزيره در مقابل هجوم نيروهاي طبيعي تاب نياورد، قطعه قطعه شد و به زير آب فرو رفت.
اين سرنوشت جزيرة افسانه اي آتلانتيس بود. روايتي كه از فيلسوف يوناني، افلاطون، به جا مانده است. حتي امروز، حدود 2400 سال پس از افسانه سرايي افلاطون، ماجراي آتلانتيس، جذابيت هاي داستاني خود را از دست نداده است. اما تنها در سال هاي اخير است كه دانشگاهيان، آن را چيزي بيش از يك افسانه مي دانند. امروزه شواهد جديد و حيرت انگيز، چيزهايي را در پشت داستان افلاطون آشكار كرده اند. اين يافته ها نشان داده اند كه روزگاري واقعا جزيره اي در غرب تنگه جبل الطارق وجود داشته است؛ جايي كه افلاطون آن را ستون هاي هركول ناميده بود. اين جزيره درست مثل ادعاي افلاطون با زلزله و سونامي نابود شده است.
دكتر مارك آندره گاچر، محقق مؤسسه اروپايي تحقيقات دريايي كسي است كه در اكتشافات اخير نقش داشته  است. او مي گويد انطباق واقعيت هاي زمين شناسي با يك افسانه كهن، شگفت انگيز است: روي دادن يك چنين زلزله هايي كه منجر به سونامي مي شوند در منطقه اي كه افلاطون براي داستان خود انتخاب كرده بود، نشان مي دهد كه اين انطباق، چيزي فراتر از يك اتفاق تصادفي بوده  است. يافته هاي گاچر آخرين قطعه اي است كه پازل را كامل مي كند.
حتي در زمان افلاطون هم داستان آتلانتيس، غير قابل باور به نظر مي رسيد. شرح داستان او از دولت - شهري كه در يك جزيره بنا شده بود و پاياني ناگهاني و اسفبار داشت از نظر بسياري از مردم (از جمله شاگرد مشهورش ارسطو) داستاني خيالي بود. اما چيزهاي ديگري هم در داستان او وجود داشت كه به نظر مي رسيد ريشه در حقيقتي ژرف دارد. افلاطون صراحتا در گزارش خود مي گويد مصريان كه داستان آتلانتيس را به يوناني ها داده اند، خود نيز شاهدان دست اولي براي حادثه نداشتند. تنها آن را از متني قديمي تر با يك زبان ناشناخته، به زبان خودشان ترجمه كرده  بودند. اين ها سخنان رابرت سرمست، نويسنده كتاب اكتشاف آتلانتيس و يكي از افراد برجسته در جست وجوي شهر گمشده است. افلاطون تاريخ آن واقعه را 9000 سال قبل از زمان سولون مي داند. سولون يك دولتمرد يوناني بود كه حدود سال 600 ق.م. مي زيسته  است. پس داستان نابودي آتلانتيس بنا به گفته افلاطون، به 11600 سال قبل بازمي گردد. اما توصيف افلاطون از يك تمدن پيشرفته كه در يك متروپوليس با ديوارهايي از طلا زندگي مي كردند، ترديدهاي فراواني را برانگيخته است. اين خيال پردازي ها، اكثر پژوهشگران را به اين نتيجه رسانده است كه بعضي از عناصر گزارش افلاطون مانند مكان، تمدن پيشرفته و تاريخ تخريب شهر، احتمالا اشتباه است.

كشف آتلانتيس
قرن ها، ديدگاه افلاطون درباره تمدن پيشرفته اي كه به سرنوشتي وحشتناك دچار شد براي محققين آن قدر قانع كننده نبود كه به جزئيات دقيق محل آن توجه كنند. مكان هاي پيشنهادي براي آتلانتيس كه بر پايه دلايل متفاوتي قرار داشت، پاي آتلانتيس را به همه جاي كره زمين كشيده بود. در سال 1882 يك نويسنده و سياستمدار آمريكايي به نام دانلي، تلاش هاي فراواني كرد تا با حفظ قسمت هاي اصلي داستان، اين جزيره افسانه اي را در وسط اقيانوس اطلس پيدا كند. او به دنبال مردماني باهوش بود كه همه چيز را از كشاورزي گرفته تا باروت، اختراع كرده بودند.
چنين ادعاهايي براي مردم جذاب بود، اما اين اطمينان را به دانشمندان مي داد كه كل ماجرا يك دروغ بزرگ است. اما بدگماني ها در سال 1939 تغيير كرد. در آن سال، باستان شناس برجسته يوناني، اسپيريدون ماريناتوس نظريه اي ارائه داد كه تا همين اواخر باورپذيرترين توضيح براي افسانه قديمي به شمار  مي رفت. ماريناتوس ادعا كرد كه منشأ داستان آتلانتيس، يك واقعة تاريخي است: نابودي يك جزيره در يك فاجعه عظيم كه قبل از زمان افلاطون اتفاق افتاده بود. او ترا را به عنوان محل واقعه پيشنهاد كرد. ترا جزيره اي واقعي در مديترانه كه از ستون هاي هركول خيلي دور بوده است. پس از آن، يك واقعة آتشفشاني، درست در همان محل كشف كرد كه زمانش حدودا 1500 سال قبل از ميلاد بوده است. اين زمان، بود تقريبا مي شود 900 سال قبل از زمان سولون، نه 9000 سال قبل از سولون كه افلاطون ادعا كرده بود. ماريناتوس همچنين ادعاي افلاطون را قبول كرد كه در آن جزيره، تمدني پيشرفته وجود داشته و نابود شده است. استنادش هم به اين بود كه آتشفشان ترا تمدن مينوسيان را در نزديكي كرت نابود كرده بود.

راز مديترانه
نظريه ترا واكنش هاي متفاوتي را به دنبال داشت. بعضي باستان شناسان ادعا كردند كه آن چه افلاطون به عنوان ويژگي هاي آتلانتيس توصيف كرده بود، با آن چه امروز به تمدن مينوسيان نسبت مي دهند انطباق دارد. اما همچنان تلاش هاي آن ها براي توضيح اختلاف موجود بين زمانبندي افلاطون و نابودي ترا به نتايج خوبي نرسيده.
با اين حال، اين تصور كه آتلانتيس در مديترانه بوده است، همچنان طرفداران خود را دارد. از دهه 1990، رابرت سرمست دلايلي را ذكر كرده كه نشان مي دهد آتلانتيس حدودا در 80 كيلومتري جنوب شرقي قبرس قرار داشته است؛ قبل از اين كه گودال مديترانه در حدود 12هزار سال پيش، پر از آب شود. همچنين سرمست سال گذشته عكس هايي را منتشر كرد كه ادعا مي كند گروه اعزامي او از عمق 1500 متري گرفته اند. او با ذوق زدگي مي گويد: اين عكس ها قديمي ترين سازه هاي ساخت بشر را نشان مي دهد كه تا كنون ديده  شده اند. اما سرمست اذعان مي كند شكاف هاي زيادي در نظريه اش وجود دارد. زمين شناسان ثابت كرده اند كه گودال مديترانه حدود پنج ميليون سال پيش، پر از آب شده است، و آن سازه هاي ساخته بشر تماما ساختارهايي طبيعي هستند. با اين حال، سرمست اميدوار است كه بتواند مردم را با زيردريايي به آن اعماق ببرد تا بتوانند بقاياي آتلانتيس را ببينند.
درست همان موقعي كه ادعاهاي سرمست رسانه ها را جذب خود كرده است، توجه دانشمندان در جاي ديگري متمركز است. چيزي كه حتي ممكن است اعتبار بيشتري به داستان افلاطون بدهد. در سال 2001، دكتر ژاك كولينا-ژيرارد از دانشگاه مديترانه اي فرانسه، به واقعيتي توجه كرد كه هر كس ديگري هم مي توانست آن را بداند: اين كه واقعا جزيره اي درست جلوي ستون هاي هركول حدود 12000 سال قبل وجود داشته است. اين جزيره كه اسپارتل نام دارد به دنبال بالارفتن آب درياها پس از عصر يخبندان، كاملا به زير آب رفته است. اسپارتل در جايي قرار دارد كه به نظر مي رسد زلزله  و سونامي هاي وحشتناكي در آن جا اتفاق مي افتند. درست شبيه آن وقايعي كه مطابق داستان، آتلانتيس را نابود كرده است.
آيا داستان افلاطون مي تواند واقعي باشد؟ طبق تحقيقات گروه ژيرارد، يك زلزله عظيم حدود 12000 سال پيش در كف اقيانوس اتفاق افتاد و به دنبال آن يك سونامي بزرگ با امواجي به ارتفاع حدودا 20 متر روي داد. پروفسور مك كوي زمين  شناس مي گويد نياز به تجزيه سنگ هاي آن منطقه دارد تا مسأله را حل كند. مك كوي به شوخي مي گويد: توجه كنيد گفتم سنگ. اگر آن جا هرنوع بقايايي از تمدن پيدا شد، شام مهمان من!
هيچ كس انتظار ندارد كه داستان افلاطون با توصيفاتش از لنگرگاه  هاي وسيع، معابد و سرزميني كه تحت فرمان فرزندان پوسايدون بوده است، با تمام جزئياتش قابل دفاع باشد. اما حالا حدس هايي مبتني برواقعيت وجود دارد كه داستان او توصيف يك فاجعه انساني است كه پيش از تاريخ اتفاق افتاده است. افسانه آتلانتيس مي تواند هشداري باشد از پس هزاره ها، در مقابل بي توجهي ما نسبت به نيروهاي طبيعت. ما هنوز هم نمي توانيم اين نيروها را كه 12000 سال پيش، آتلانتيس افسانه اي را نابود كرد، كنترل كنيم.

تصويري كه افلاطون از آتلانتيس مي دهد
افلاطون شهر آتلانتيس را در كتاب جمهوريت به صورت حلقه هايي تصوير كرده بود كه در ميان آب قرار دارند و قصري در مركز آن است
۱-ترا
باستان شناسي يوناني، اسپيريدون ماريناتوس، كسي بود كه احتمالا به خاطر عرق ملي اش، در 1939 اين جزيرة يوناني را يك آتلانتيس احتمالي ديگر خواند

2-نزديك قبرس
از آغاز دهة 90، رابرت سرمست اصرار مي كند كه آتلانتيس در 80 كيلومتري جنوب شرقي قبرس واقع بوده است

3-اسپيتز برگن
ژان بيلي، ستاره شناس فرانسوي، جزيرة اسپيتزبرگن در نزديكي ساحل نروژ را هم به ليست كانديداها اضافه كرد

4-اسپارتل
سال 2001، دكتر ژاك كولينا ژيرارد به اين نكته اشاره كرد كه 12 هزار سال پيش، جزيرة اسپارتل، درست در غرب تنگة جبل الطارق قرار داشته است. جولاي همين سال، مارك آندره گوشه با شواهد زمين شناسي اي كه ارائه كرد، به حرف ژيرارد صحه گذاشت و نامزدي اين جزيره براي آتلانتيس را محكم تر كرد

5-درياي ساراگوسا
ايگناتيوس دانلي، عضو كنگرة آمريكا در قرن 19، اعلام كرد كه آتلانتيس در بستر اين دريا دفن شده است

6-قطب جنوب
در 1995، دو كانادايي به نام هاي رند و رز فلم آت جايي در قطب جنوب را محل احتمالي آتلانتيس دانستند تا كلكسيون نامزدها از هر جهت كامل شود

7-بيميني (Bimini)
ادگار كيس، پيشگوي معروف، اين جزيره واقع در باهاما را محل آتلانتيس معرفي كرد

آتلانتيس كجا ا ست؟
در طول قرن ها، چند صد منطقه به عنوان نامزدهاي مكان آتلانتيس معرفي شده اند. از جزيرة اسپيتزبرگن كه ستاره شناس فرانسوي ژان بيلي در 1778 معرفي اش كرد تا قطب جنوب كه حرفش را رند و رز فلم آت، نويسنده هاي كانادايي در 1995 پيش كشيدند. اما ايگناتيوس دانلي، عضو كنگرة آمريكا در قرن نوزدهم، دوباره ايدة جايي وسط اقيانوس اطلس را به عنوان محل احتمالي آتلانتيس مطرح كرد. (افلاطون هم تقريبا همين نظر را داشت.) دلايلي كه اين آدم ها براي حرف هايشان مي آوردند هم به اندازة همين پراكندگي جغرافيايي، تنوع دارد. دانلي براي حرفش به مهاجرت مارماهي ها به طرف درياي ساراگوسا استناد مي كرد و فلم آت ها، حرف از جا به جايي شديد پوستة زمين مي زدند.
آتلانتيس را قرن چهارم پيش از ميلاد، افلاطون سر زبان ها انداخت و مشهور كرد. افسانة آتلانتيس، داستان جزيره اي با تمدن بسيار پيشرفته است كه ناگهان با يك فاجعه، از صفحة تاريخ و جغرافيا محو شد. از زمان افلاطون، دانشمندان و صاحب نظران، پيوسته بر سر اعتبار اين گفته ها بحث كرده اند. خيلي ها آن را يك افسانة كاملا تخيلي مي دانند. بقيه هم به افلاطون رحم مي كنند و مي گويند حرف هايش احتمالا الهام  گرفته از فوران آتشفشان عظيمي است كه حدود هزار سال پيش از او، نواحي شرق مديترانه را تحت تأثير قرار داد. با اين حال، به تازگي، بعضي از كارشناسان، ساختارهاي پيدا شده بر بستر درياي مديترانه، جايي نزديك سواحل قبرس را باقي مانده يك شهر عظيم تصور مي كنند. اما مخالفان، پيدايش اين ساختارها را صرفا نتيجة فعاليت هاي طبيعي زمين شناسي مي دانند.
يك جاي ديگر كه كانديداي آبرومندانه تري براي آتلانتيس به حساب مي آيد، جزيره اي در نزديكي تنگه جبل الطارق است. همان جايي كه ظاهرا داستان افلاطون اتفاق مي افتد.
شواهد زمين شناسي، نشان مي دهد كه اين جزيرة غرق شده ـ معروف به اسپارتل ـ تقريبا 12 هزار سال پيش ، قرباني يك زمين لرزه عظيم و سونامي حاصل از آن شده است. اين تاريخ، زماني است كه به طرز غريبي با گفته هاي افلاطون،  همخواني دارد.

ادگار كيس؛ يك موردغريب
يكي از عجيب ترين اپيزودهاي داستان آتلانتيس در 1927 كليد خورد. يعني زماني كه يك پيشگوي آمريكايي به نام ادگار كيس ادعا كرد جاي شهر افسانه اي را مي داند. سپس در جريان خلسه هاي هيپنوتيزمي اش خبر از تمدني مي داد كه زماني در نزديكي جزيرة بيميني واقع در درياي كارائيب وجود داشته و قرباني يك فاجعة طبيعي شده است. در 1940، او همة شهرت حرفه اي اش را سر دست گرفت و يك پيشگويي عجيب كرد: بقاياي آتلانتيس در اواخر دهه 60 دوباره پديدار مي شود. وقتي كيس در 1945 مرد، همه مطمئن شدند كه او قبل از پيشگويي، با پزشك خانوادگي اش مشورت كرده است. اما در 1968 گزارش هايي مبني بر وجود يك جاده منتشر شد. اين جاده، از بلوك هاي دست ساز سنگ آهك ساخته شده بود و به طرف خارج بيميني مي رفت. البته شكاك ها و بدبين ها گفتند كه اين مي تواند يك ساختار كاملا طبيعي باشد و اصلا سنگ آهك، گزينه خيلي ضعيف و ابلهانه اي براي ساخت جاده است.
بررسي هاي بعدي، نشان داد كه سنگ ها را يك سيستم پيچيدة زبانه و حفره به هم متصل مي كند و پايه هاي مرمرين هم در ميانشان ديده مي شود. در 1998، آزمايش هايي كه متخصصان مؤسسه تحقيقات ساختمان انگلستان روي اين سنگ ها انجام دادند، وجود زغال سنگ و كلينكر سيمان در آن ها را معلوم كرد. بررسي يكي از نمونه ها با ميكروسكوپ الكتروني هم پرده از وجود يك ورقة كوچك طلا در آن برداشت. علائم روي اين ورقه، نشان از كار يك صنعتگر باحوصله مي داد.
اين شواهد عجيب مي توانست روح كيس را شاد كند. اما شكاك ها گفتند كه قطعات مرمري و بقية چيزهاي دست ساز، احتمالا به عنوان تجهيزات يك مزرعة كشت كتان به آمريكا برده مي شده كه با وقوع يك سانحه، كشتي حامل آن ها در بستر اقيانوس جا خوش كرده است. احتمالا اين خيلي محتمل تر از وجود آتلانتيس و پيش بيني ظهور دوبارة آن است.

آيا فجايع طبيعي، بعضي از بزرگ ترين تمدن هاي تاريخ را نابود كردند؟

ويرانه هاي پمپي شهري كه زير خاكستر مدفون شد
نابودي تمدن اَكَّد در عراق مركزي دور و بر 4 هزار سال پيش، مدت ها است تاريخ دانان را گيج كرده است. محو همزمان پادشاهي مصر بعد از ساخت اهرام بزرگ، و همين طور نابودي صدها شهر واقع در حوالي فلسطين، معماهايي از همين دست اند. در تصاوير ماهواره اي كه سال 2001 از جنوب عراق گرفته شد، يك گودال 3 كيلومتري تقريبا جديد ديده مي شود كه با توجه به ابعاد و عمرش، مي تواند نشان دهندة برخورد يك شهاب سنگ عظيم با قدرت تخريبي معادل صدها بمب هيدروژني باشد.
دور و بر 3600 سال پيش هم شهرها و شهرك هاي ساخته شده بر روي جزيرة آتشفشاني ترا در درياي مديترانه، با يك فوران آتشفشاني، يك شبه نابود شدند. عواقب اين اتفاق، ـ كه يك سونامي عظيم را هم شامل مي شد ـ نابودي تدريجي تمدن مينوسيان در كرت را رقم زد. بسياري از محققان معتقدند تمدن آتلانتيس، حدود 12 هزار سال پيش به پايان كار خودش رسيد. اين حرف اگر درست باشد، آتلانتيس را به معروف ترين فاجعة كل تاريخ پيوند مي دهد: طوفان نوح. شواهد سيل بنيان كني كه همة دنيا را درنورديد، در اساطير و مذاهب بسياري از تمدن ها و فرهنگ هاي كهن ـ از مكزيك تا خاورميانه و چين ـ وجود دارد. همة اين نشانه ها مي تواند روايتي از پايان آخرين عصر يخبندان، آب شدن ورقه ها و كوه هاي عظيم يخ و افزايش 100 متري سطح آب درياها در 10 هزار سال پيش باشد.
مطالعات زمين شناسي نشان مي دهد كه تحت تأثير همين اتفاق، درياي مديترانه به درياي سياه متصل شد و بخش عظيمي از منطقه را زير آب برد.