فواره چهار رودخانه در ميدان ناوونا در رم

ميدان ناوونا يا پياتزا ناوونا (Piazza Navona) مشهورترين و شايد زيباترين ميدان سبك باروك شهر رم است كه در محل سابق استاديوم دوميتيان Domitian’s (stadium) ساخته شده است. اين استاديوم در سال 86 بعد از ميلاد، توسط امپراتور دوميتيانوس (Domitianus) ساخته شده و فرم بيضي آن نيز يادگار اين استاديوم است.

استاديوم مذكور كه داراي فضايي بزرگتر از ميدان كوليسئوم Coliseums بوده است، بيشتر براي رويدادهاي مهم و فستيوالهاي ورزشي مورد استفاده قرار ميگرفته است.

اين محل به نام Circus Agonalis (ميدان رقابت و مسابقه) نيز شناخته ميشده است و بنابر نظريه عده اي از كارشناسان، اين نام سهوا به "اين آگون" in agone و سپس به "ناوون" (navone) تغيير يافت كه در نهايت به ناوونا تبديل شد و به همين شكل باقي مانده و ثبت شد.

فواره چهار رودخانه (Fontana dei Quattro Fiumi) جذابترين بخش ميدان، سه فواره آن هستند. فواره مياني كه بزرگترين آنها نيز هست، فواره چهار رودخانه نام دارد كه بين سالهاي 1647 و 1651 و به درخواست پاپ اينوسنت دهم (Innocent X) ساخته شده است. طراحي اين فواره در ابتدا به فرانچسكو بوروميني (Francesco Borromini) (1667-1599) معمار برجسته و بانفوذ سبك باروك سفارش داده شد، ام در نهايت اين كار به عهده جيان لورنزو برنيني (Gian Lorenzo Bernini) معمار مشهور ديگر آن دوره و رقيب بوروميني، قرار گرفت و به بزرگترين شاهكار اين معمار و نماد تاثيرات نمايشي و ديناميك سبك باروك تبديل شد.

فيليپو بالدينوچي (Filippo Baldinucci) برجسته ترين مورخ و زندگي نامه نويس قرن هفدهم اهل فلورانس، درباره اين واقعه در كتاب خود به نام The life of Cavaliere Bernini چنين نوشته است:

" زماني كه پاپ اينوسنت دهم تصميم گرفت ستون اوبليسك بزرگي كه توسط امپراتور كاراكالا (Caracalla) به رم آورده شده و مدتي طولاني در كاپو دي بووه (Capo di Bove) مدفون شده بود را براي تزئين يك فواره باشكوه به كار گيرد، تاثير بدخواهانه رقباي برنيني بر ذهن وي تا حدي بود كه پاپ-بدون در نظر گرفتن برنيني- از تمام معماران برجسته رم خواست تا طرحي براي فواره ارايه دهند. شاهزاده نيكولو لودوويسي (Niccolò Ludovisi) كه همسرش خواهر زاده پاپ بود، برنيني را تشويق كرد كه مدلي براي اين واره بسازد و ترتيبي داد كه اين مدل، مخفيانه در يكي از اتاقهاي پالاتزو (قصر) پامفيلي (Palazzo Pamphilj)، جايي كه پاپ از آن عبور ميكرد، نصب شود. پاپ پس از صرف غذا، با ديدن چنين اثر باشكوهي در حالتي خلسه مانند بر جا ميخكوب شد.

وي كه در قضاوت و باريك بيني سرآمد همگان بود، پس از ستايش اثر گفت:" اين يك حيله است..لازم است كه علي رغم ميل كساني كه نميخواهند، برنيني به اين كار گمارده شود. زيرا تنها در صورتي ميتوانيد از طرح برنيني استفاده نكنيد، كه آنرا نديده باشيد."

وجود فواره ها و چشمه هاي عمومي در رم دو هدف داشت: اول اينكه قبل از لوله كشي شدن آب به داخل منازل، اين چشمه ها منابع مهم آب مصرفي مردم شهر بودند. دوم اينكه آنها بناهاي يادگاري و نماد حمايت پاپ هستند. برنيني قبل از اين فواره، چشمه ها و فواره هاي متعددي ساخته بود كه از جمله مشهورترين آنها ميتوان به فواره تريتون (Fontana del Tritone) در ميدان باربريني (Piazza Barberini)، فواره مور (fountain of the Moor) در بخش جنوبي ميدان ناوونا و فواره نپتون و تريتون (Neptune and Triton) براي ويلا مونتالتو (Villa Montalto) كه مجسمه هاي آن اكنون در موزه ويكتوريا و آلبرت لندن نگهداري ميشود.

اين فواره به صورت سمبليك به چهار رودخانه بزرگ در چهار قاره اشاره ميكند كه توسط جغرافي دانان رنسانس شناخته شده بودند: رود نيل در آفريقا، رود گنگ در آسيا، دانوب در اروپا و ريو دلا پلاتا (Río de la Plata) (رود نقره اي) در آمريكا. هر قسمت داراي نمادهاي گياهي، جانوري يا خدايان چشمه ايست كه مشخصات نژادي هر يك –هرچند اندكي خام دستانه- براي تعيين هويت هر رودخانه به كار گرفته شده اند.

هر خداي چشمه، در حالتي نيمه به خاك افتاده، در حيرت و وحشت از تك ستون خوش تراش مصري مركزي هستند كه نماد قدرت پاپ و كليساي كاتوليك بوده و بر كبوتري كه سمبل خانوادگي پامفيلي (Pamphilij) (خانواده پاپ) قرار گرفته است. علاوه بر اينها، اين فواره به طور كل مانند نمايشي بر صحنه مدور است كه ميتوان گرداگرد آن گشت و به داستانهاي متعدد موجود درباره آن گوش فرا داد. آب از ميان مجموعه نامنظم و كوه پيكر سنگهاي تراورتن به بيرون ميپاشد و جاري ميشود.

يك داستان درباره اين فواره وجود دارد كه ميگويد برنيني سمبل رود نيل را طوري طراحي كرده است كه گويي خداي رود از ديدن دروازه اي كه مقابل او قرار گرفته وحشت دارد زيرا نگران است كه اين بناي زشت و نا استوار –از نظر برنيني- هر لحظه بر سرش فرو ريزد. تعجبي هم ندارد، چرا كه اين دروازه توسط بوروميني، رقيب برنيني ساخته شده است.

تركيب پرتحرك و پوياي معماري و مجسمه سازي، اين فواره را در مقايسه با پروژه هاي رمي قبل از آن، از جمله طراحيهاي خشك و پر آب و تاب اواخر قرن شانزدهم در چشمه هاي آكوا فليچه (Acqua Felice) و پائولا (Paola) در ميدان سن برناردو يا حوضچه هاي متعدد آراسته و سنتي با طرح هندسي گل و گياه كه يك فواره يا خروجي آب بر بالاي آن قرار دارد، بسيار انقلابي و نوآورانه بود.

چه قدرهههههههههههههههههههههههههه 8) 8) 8) 8) 8) :v :v :v